ABRAHAM ORTELİUS VE TİLEMANN STELLA – 16. Yüzyıldan Epik Filistin Haritası

İlk modern atlas kabul edilen Theatrum Orbis Terrarum'da yer almak üzere Flaman kartograf Abraham Ortelius tarafından yayımlanmış, Tilemann Stella'nın (1525–1589) 1557 tarihli dokuz sayfalık büyük duvar haritasından uyarlanarak küçültülmüş, dönemine ait el renklendirmeli orijinal bakır baskı (gravür) harita. PALESTINAE SIVE TOTIVS TERRAE PROMISSIONIS NOVA DESCRIPTIO AVCTORE TILEMANNO STELLA SIGENENSIS (Müellifi Siegenli Tilemann Stella olan, Filistin'in veya Tüm Vaat Edilmiş Toprakların En Yeni Tasviri). Editör, Abraham Ortelius (1527–1598),  Anvers (Antwerp), Belçika, c. 1570 – 1603 (Atlasın farklı edisyonlarında basılmıştır).

Bakır baskı gravür üzerine dönem el renklendirmesi (Hand-colored copper engraving)

33.5 x 45.5 cm (Çerçeve hariç).

Provenance: S. E.

Kondisyon: 7/10

Yaşına göre çok iyi; paspartulu ve altın varaklı ahşap çerçeve içinde muhafaza edilmiş, hafif katlanma/aşınma izleri bulunmakla birlikte renkleri ve hatları canlılığını koruyor. Sağ alt köşede restorasyon var. Sol tarafta bir hat halinde foxing göze çarpıyor.

Değerlendirme notu

Bu nadide eser, Akdeniz’in doğu kıyılarından (Beyrut'tan Mısır Delta hatlarına ve Kızıldeniz'e kadar) Ürdün Nehri ve Ölü Deniz'in ötesine kadar uzanan Kutsal Topraklar coğrafyasını kapsar. Ortelius bu çalışmasında, bilimsel bir coğrafya sunmaktan ziyade Tevrat ve İncil'deki anlatıları görselleştirmeyi amaçlamıştır. Harita boyunca, Yahudilerin Mısır'dan çıkışını (Exodus) ve Sina Çölü'nde 40 yıl boyunca yaptıkları göçü simgeleyen "Yolculuk Rotası" ve durakladıkları 41 farklı istasyon (sayılarla işaretlenmiş olarak) net bir şekilde izlenebilir. Sol üst kartuş, bu bölgenin en eski adının Nuh'un torunu Kenan'dan ötürü "Canaan" (Kenan Diyarı) olduğunu, ardından İsrail ve son olarak Filistin adını aldığını anlatan tarihi ve teolojik bir metin içerir. Sağ alt kartuş, klasik Maniyerist tarzda, mitolojik satirlere benzeyen borazan çalan iki figür ve aslan başı motifleriyle süslenmiş ana başlık alanıdır. Solunda telif korumasını belirten "Cum privilegio" ibaresi yer alır. Zin vel Cades (Kadeş Çölü), Petra Sela ve antik Nabathaea (Nebatiler) bölgelerini detaylı dağ sıralarıyla resmeder. Akdeniz (Mediterranei Pars) üzerinde dönemin kadırgaları ve mitolojik dev deniz canavarları (Leviathan) resmedilmiştir. Kara üzerinde ise yön gösteren bir pusula gülü (Hippus mons yakınında) yer almaktadır.

Dünya kartografi tarihinin en çok aranan ve koleksiyon değeri en yüksek haritalarından biridir. Rönesans dönemi Flaman gravür sanatının zirvesini temsil eder. Deniz canavarları, gemiler, kartuşları süsleyen figürler ve ince el işçiliği renklendirmesi esere muazzam bir estetik derinlik kazandırır.

Yayıncı: Abraham Ortelius (1527 – 1598), Flaman bir coğrafyacı, haritacı ve kitap koleksiyoncusudur. 1570 yılında yayımladığı Theatrum Orbis Terrarum (Dünya Sahnesi) ile coğrafya tarihinde ilk kez haritaları tek tip boyut, biçim ve sistematik bir sıra ile bir araya getirerek dünyanın ilk modern atlasını oluşturmuştur. İspanya Kralı II. Felipe tarafından krallık coğrafyacısı olarak atanmıştır.

Tilemann Stella (1525 – 1589), Alman rönesans dönemi haritacısı, matematikçisi ve astronomudur. Genç yaşta Wittenberg'de Melanchthon'un öğrencisi olmuş, özellikle Kutsal Topraklar ve İncil coğrafyası üzerine yaptığı devasa çalışmalarla ün kazanmıştır. Ortelius, Stella'nın 1557'de çizdiği çok nadir olan büyük ölçekli Filistin haritasını temel alarak bu tek sayfalık şaheseri atlasına dahil etmiştir.