AMSTERDAM EKOLÜNÜN GÖZÜNDEN – Justus Danckerts’in Nadide “Turcici Imperii” Haritası

• 17. yüzyılın son çeyreğinde (yaklaşık 1680–1690) Amsterdam'da basılmış, Osmanlı İmparatorluğu'nun Akdeniz, Ortadoğu ve Kuzey Afrika'daki topraklarını gösteren, dönemine ait el renklendirmeli orijinal bakır baskı gravür harita. Kartograf & Yayıncı, Justus Danckerts (1635–1701). Amsterdam, Hollanda, 1685

Bakır baskı gravür üzerine dönem el renklendirmesi (Hand-colored copper engraving).

50 x 58 cm (Plaka ölçüsü).

Provenance: S. E.

Kondisyon: 9/10

Çok iyi; paspartulu ve altın varaklı ahşap çerçeve içinde korunmuş, katlama çizgileri sağlam, renkleri canlı.

Değerlendirme notu

Bu harita, Abraham Ortelius ve Mercator-Hondius geleneklerini takip eden, 17. yüzyıl Hollanda altın çağ kartografisinin seçkin bir örneğidir. Haritanın merkezinde Arap Yarımadası yer almakta olup; batıda Yunanistan ve Balkan coğrafyası, kuzeyde Karadeniz, doğuda ise Hazar Denizi ve Safevi (Pers) sınırlarına kadar uzanan geniş bir egemenlik sahası işlenmiştir. 3. görselde görülen "Barca Regio" (Barika / Bingazi bölgesi) ve Libya çöllerindeki vaha yerleşimleri piktoral ağaç ve dağ sembolleriyle detaylandırılmıştır. 4. görselde ise Yunanistan (Morea) ve Ege Adaları'nın girintili çıkıntılı kıyı hatları ile dönemin deniz sınırları pembe ve yeşil sınır çizgileriyle titizlikle ayrılmıştır. Haritanın sol alt köşesindeki görkemli kartuş, dönem Avrupası'nın Oryantalizm merakını simgeler. Kartuşun etrafında hilalli bir piramit, palmiye ağacı, egzotik şemsiye taşıyan figürler, kavuklu Osmanlı figürleri ve ayaklarının dibinde hırıldayan aslanlar tasvir edilerek imparatorluğun gücü ve egzotik doğası sanatsal bir dille vurgulanmıştır.

Danckerts ailesinin haritaları, dönemindeki rakipleri Blaeu veya De Wit'e kıyasla ticari olarak daha az sayıda ve doğrudan "ev içi üretim" (in-house) basıldığı için piyasada oldukça nadir bulunur.  Kartuştaki gravür işçiliği, aslan figürlerinin anatomik detayları ve coğrafi adlandırmalardaki kaligrafik zarafet, eseri salt bir harita olmaktan çıkarıp Barok dönem Hollanda gravür sanatının nadide bir tablosu haline getirmektedir.

Justus Danckerts (1635 – 1701), Amsterdam merkezli ünlü Danckerts kartografi hanedanının en önemli figürlerinden biridir. Babası Cornelis Danckerts'ten yayıncılık ve gravür sanatını öğrenen Justus, 1680'lerin başında Amsterdam'da tüm haritalarını kendi atölyesinde çizip bastığı büyük bir atlas projesine girişmiştir. Haritalarının doğruluğu ve estetik kalitesi sayesinde döneminde büyük saygınlık kazanmıştır. Ölümünden sonra işi devralan oğulları Theodorus ve Cornelis II, 1727 yılına kadar babalarının bu değerli bakır plakalarını kullanarak basımlara devam etmişlerdir.